Çocuklarla psikodrama, Jacob Levy Moreno'nun geliştirdiği psikodrama yönteminin, çocukların gelişimsel özelliklerine ve kendilerini ifade etme biçimlerine uygun olarak uyarlanmış bir uygulamasıdır. Spontanlık, yaratıcılık, eylem ve grup ilişkilerini temel alan bu yaklaşımda, çocukların kendilerini ifade etmelerinde ve yaşantılarını anlamlandırmalarında sembolik oyun önemli bir yer tutar.

​

Çocuklar, duygu ve düşüncelerini her zaman sözcüklerle ifade edemeyebilir. Oyun ise çocukların iç dünyalarını ortaya koymalarına, yaşantılarını yeniden düzenlemelerine ve farklı olasılıkları deneyimlemelerine olanak tanır. Oyun sırasında üstlendikleri roller, oluşturdukları hikâyeler ve diğer çocuklarla kurdukları ilişkiler aracılığıyla kendi ihtiyaçlarını, isteklerini ve çatışmalarını sembolik düzeyde ele alabilirler.

​

Alfons Aichinger ve Walter Holl tarafından geliştirilen çocuklarla psikodrama yaklaşımında, grup içerisinde birlikte oluşturulan sembolik oyunlar terapötik çalışmanın merkezinde yer alır. Yetişkin psikodramasında bir kişinin yaşantısının sahnelenmesi ön plandayken, çocuklarla psikodramada çocukların ortaklaşa oluşturdukları hayalî dünyalar ve bu dünyalarda kurdukları ilişkiler önem kazanır.

​

​

Sembolik Oyun ve Roller

​

Sembolik oyun, çocukların gerçek yaşamda karşılaştıkları durumları, duygu ve düşüncelerini hayalî bir dünya içerisinde farklı biçimlerde ele almalarını sağlar. Çocuklar oyun sırasında hayvanlara, kahramanlara, fantastik karakterlere veya çeşitli nesnelere dönüşebilir; gerçek yaşamda mümkün olmayan durumları deneyimleyebilirler.

​

Oyun içerisinde seçilen roller, çocukların kendilerini farklı konumlarda deneyimlemelerine olanak tanır. Örneğin kendisini güçsüz hisseden bir çocuk, oyunda güçlü ve cesur bir karakter olmayı seçebilir. Bu rol aracılığıyla karşılaştığı güçlüklerin üstesinden gelmeyi, çevresinde olup bitenleri etkilemeyi ve farklı davranış seçeneklerini deneyimleyebilir.

​

Sembolik oyunun önemi, çocukların gerçek yaşamlarını doğrudan canlandırmalarını gerektirmemesidir. Çocuklar, yaşantılarını ve içsel süreçlerini hayalî karakterler ve hikâyeler aracılığıyla dolaylı biçimde ifade edebilirler. Bu nedenle çocuklarla psikodramada amaç, oyundaki her sembolü belirli bir anlamla açıklamak değil, çocuğun oyun içerisinde yaşadığı deneyimi ve kurduğu ilişkileri anlamaktır.

​

​

Çocuklarla Psikodramada Grubun Önemi

​

Çocuklarla psikodrama, bireysel yaşantıların yanı sıra akran ilişkilerini ve grup süreçlerini de merkeze alır. Çocuklar grup içerisinde yalnızca kendi oyunlarını oluşturmaz; diğer çocukların isteklerini, ihtiyaçlarını ve düşüncelerini de dikkate alarak ortak bir hikâye geliştirirler.

​

Birlikte oyun kurmak, rol paylaşmak, anlaşmazlıklarla karşılaşmak ve ortak çözümler geliştirmek, çocukların sosyal ve duygusal gelişimleri açısından çeşitli deneyim olanakları sunar. Çocuklar bu süreçte kendilerini ifade etme, başkalarının bakış açılarını fark etme, iş birliği yapma ve ilişkilerde karşılaştıkları güçlüklerle baş etme konusunda yeni deneyimler kazanabilirler.

​

Grup, çocukların yalnızca kabul gördükleri ve desteklendikleri bir ortam değil, aynı zamanda gündelik yaşamlarında karşılaşabilecekleri ilişkisel durumları deneyimleyebildikleri bir alandır. Çocukların grup içerisinde kurdukları ilişkiler, terapötik sürecin önemli bir parçasını oluşturur.

​

​

Grup Yöneticilerinin Oyundaki Rolü

​

Aichinger ve Holl'un yaklaşımını yetişkin psikodramasından ayıran önemli özelliklerden biri, grup yöneticilerinin çocuklarla birlikte oyuna katılmasıdır. Bu yaklaşımda grup yöneticileri, yalnızca oyunu dışarıdan yönlendiren veya gözlemleyen kişiler değildir. Çocukların oluşturduğu hikâyelerde farklı roller üstlenerek oyunun bir parçası olurlar. Çocukların seçtikleri rollerle etkileşime girer, oyunda ortaya çıkan duygusal ve ilişkisel süreçlere bu roller aracılığıyla karşılık verirler.

​

Grup yöneticilerinin oyuna katılımı yalnızca hikâyenin ilerlemesini sağlamaya yönelik değildir. Üstlendikleri roller aracılığıyla çocukların ihtiyaçlarını anlamaya, onlara destekleyici deneyimler sunmaya ve farklı ilişki kurma biçimlerinin ortaya çıkmasına yardımcı olurlar.

​

Bununla birlikte yöneticiler, oyunun güvenli sınırlar içerisinde sürdürülmesinden, çocukların ihtiyaçlarının gözetilmesinden ve grup içerisindeki ilişkilerin desteklenmesinden de sorumludur.

​

​

Çocuklarla Psikodrama Nasıl Uygulanır?

​

Çocuklarla psikodrama oturumları, çocukların kendilerini güvenli ve rahat hissedebilecekleri, hareket etmeye ve sembolik oyunlar oluşturmaya elverişli bir ortamda gerçekleştirilir. Oyunlarda kumaşlar, minderler, çeşitli nesneler ve kostümlerden yararlanılabilir. Bu malzemeler çocukların hayal güçleri doğrultusunda farklı mekânlara, karakterlere veya nesnelere dönüşebilir.

​

Çocuklarla psikodrama, genel olarak 5–11 yaş aralığındaki çocuklarla uygulanır. Gruplar en fazla altı çocuktan oluşturulurken okul öncesi dönemde dört çocukla çalışılması tercih edilir. Grup oluşturulurken çocukların yalnızca yaşları değil, gelişimsel özellikleri ve grup içerisinde birlikte oyun kurabilme becerileri de dikkate alınır. Benzer gelişimsel dönemlerdeki çocukların bir araya gelmesi, ortak oyunların oluşturulmasını ve grup sürecine katılımı destekler.

​

Oturumlar genel olarak üç aşamadan oluşur: başlangıç, oyun ve kapanış. 

 

Başlangıç aşamasında çocukların gruba ve oyuna hazırlanmaları desteklenir. Birlikte oynanacak hikâye, roller ve oyunun genel çerçevesi üzerinde anlaşılır. Her çocuk kendi rolünü seçebilir ve ortak hikâyenin oluşturulmasına katkıda bulunabilir.

 

Oyun aşamasında çocuklar ve grup yöneticileri seçtikleri rollere girerek oluşturdukları hikâyeyi canlandırırlar. Oyun önceden belirlenmiş bir senaryoya bağlı değildir. Çocukların etkileşimleri, ortaya çıkan ihtiyaçlar ve geliştirdikleri yeni fikirler doğrultusunda değişebilir. Grup yöneticileri de kendi rollerinden hareketle oyunun terapötik sürecini desteklerler.

​

Kapanış aşamasında oyun sonlandırılır, çocuklar üstlendikleri rollerden çıkarak yeniden kendileri olurlar. Ardından oyunda yaşadıkları deneyimler ve duygular hakkında kısa paylaşımlar yapılabilir. Yetişkin psikodramasından farklı olarak çocuklardan oyunlarını ayrıntılı biçimde yorumlamaları veya çözümlemeleri beklenmez.

​

Oturumların belirli bir yapıya ve tekrarlanan başlangıç ve bitiş süreçlerine sahip olması, çocukların kendilerini güvende hissetmelerini ve grup sürecine uyum sağlamalarını destekler.

​

​

Dört Temel Psikolojik İhtiyaç

​

Çocuklarla psikodrama yaklaşımının önemli kuramsal dayanaklarından biri, Klaus Grawe'nin tanımladığı ve Alfons Aichinger'in çocuklarla psikodramaya uyarladığı dört temel psikolojik ihtiyaç modelidir. Bu ihtiyaçlar bağlanma ve güvenlik, öz yeterlilik, özdeğer ile eğlence ve oyun olarak ele alınır.

​

Bağlanma, diğer insanlarla güvenli ve destekleyici ilişkiler kurabilme ihtiyacını ifade eder. Öz yeterlilik, çocuğun kendi eylemleriyle çevresini etkileyebildiğini ve karşılaştığı güçlüklerin üstesinden gelebildiğini deneyimlemesiyle ilişkilidir. Özdeğer, çocuğun kendisini değerli, yeterli ve kabul edilen biri olarak hissedebilmesidir. Eğlence ise oyun ve keşif aracılığıyla olumlu deneyimler yaşayabilme ihtiyacını kapsar.

​

Çocuklarla psikodramada sembolik oyunlar, seçilen roller ve grup yöneticileriyle kurulan ilişkiler aracılığıyla bu temel ihtiyaçların karşılanması desteklenir. Çocukların oyun içerisinde güçlü, değerli, kabul gören ve etkili olabildikleri deneyimler yaşamaları, psikolojik gelişimlerinin desteklenmesi açısından önem taşır.

​

​

Çocuklarla Psikodrama Neyi Amaçlar?

​

Çocuklarla psikodrama, çocukların duygusal ve sosyal gelişimlerini, spontanlıklarını, yaratıcılıklarını ve farklı durumlarla baş etme becerilerini desteklemeyi amaçlar. Çocukların kendi yaşantılarını sembolik oyun aracılığıyla ele almalarına, farklı rolleri deneyimlemelerine ve yeni ilişki kurma biçimleri geliştirmelerine olanak tanır.

​

Bu yaklaşımda oyun yalnızca çocukların kendilerini ifade etmelerini sağlayan bir araç değil, aynı zamanda yeni deneyimler kazanabildikleri ve ilişkiler kurabildikleri bir süreçtir. Çocukların yaratıcılıkları, grup içerisinde yaşadıkları etkileşimler ve grup yöneticilerinin oyuna katılımı, bu sürecin temel unsurlarını oluşturur.

​

Çocuklarla psikodrama, yalnızca çocukların bir araya gelerek oyun oynadığı bir etkinlik değildir. Oyun, grup ilişkileri ve terapötik müdahaleler, çocukların gelişimsel özellikleri ve psikolojik ihtiyaçları doğrultusunda ele alınır. Bu yönüyle çocuklarla psikodrama, çocukların doğal ifade biçimi olan oyunu, psikodramanın eylem ve ilişki temelli yaklaşımıyla bir araya getiren özgün bir grup çalışması yöntemidir.

​

​

Yararlanılan Kaynaklar

​

- Aichinger, A., & Holl, W. (2017). Group Therapy with Children: Psychodrama with Children. Springer.
- Aichinger, A. (2018). Satisfying Basic Psychological Needs as the Goal of Psychodrama with Children. 1st European Child Psychodrama Congress, Budapest, 29 September 2018.
- Flegelskamp, S. (2020). Die Leitungsrollen in der Psychodramatherapie mit Kindern: Einladung zur Begegnung im Symbolspiel. Zeitschrift für Psychodrama und Soziometrie. https://doi.org/10.1007/s11620-020-00543-3
- Grawe, K. (2007). Neuropsychotherapy: How the Neurosciences Inform Effective Psychotherapy. Psychology Press.
- Krall, H. (2023). Psychodrama with Children: To Promote Social Learning and Role Development of Multiply Stressed Children. Zeitschrift für Psychodrama und Soziometrie. https://doi.org/10.1007/s11620-023-00765-1